productivity.gr

Πρόσφατα, κατόπιν… οδυνηρής απώλειας δεδομένων (κοντά στα 2 Terabytes) και απανωτών “χτυπημάτων” δίσκων (ο υπάληλος στην τεχνική υποστήριξη του Πλαισίου σε λίγο θα κλαίει όποτε με βλέπει), ασχολήθηκα με το… χόμπι του εκτενούς SMART monitoring – ή, για να είμαστε ακριβείς, S.M.A.R.T. monitoring. Μέσω αυτού μπορεί κανείς να βλέπει ανά πάσα στιγμή την κατάσταση των δίσκων του και, το καλύτερο, να λαμβάνει προειδοποιήσεις “αν κάτι δεν πηγαίνει καλά”, ώστε να προλάβει να σώσει τα δεδομένα του. Το καλύτερο; Το S.M.A.R.T. παρέχει ακόμη και… πρόβλεψη του “υπόλοιπου ζωής” των σκληρών δίσκων! Ας δούμε μαζί πως μπορεί κανείς να το παρακολουθήσει, με τη βοήθεια του Hard Disk Sentinel.

Ας αρχίσουμε με την εξήγηση του όρου, shall we?

[note]Το S.M.A.R.T. είναι, όπως ίσως καταλάβατε, αρχικά, από τις λέξεις “Τεχνολογία Αυτο-Παρακολούθησης, Ανάλυσης και Αναφοράς” (εις την Αγγλικήν, “Selft-Monitoring, Analysis and Reporting Technology”) και υποστηρίζεται πια από όλους τους σκληρούς δίσκους που… σέβονται τον εαυτό τους. Αν βρείτε κάποιον που δεν το υποστηρίζει, στείλτε μου φωτογραφία..![/note]

Το smart λοιπόν (που από εδώ και πέρα, χάριν απλότητας, θα το γράφω έτσι – και μάλλον… θα καταλαβαινόμαστε!) εμπεριέχεται στον ίδιο τον δίσκο και δεν είναι κάποιο πρόσθετο σύστημα. Η λειτουργία του βασίζεται στα συστήματα “αυτοσυντήρησης” και “αναφοράς” που ούτως ή άλλως εμπεριέχουν εδώ και χρόνια οι σκληροί δίσκοι. Ίσως κάποιοι από εσάς να έχουν ζήσει την άσχημη εμπειρία του να εμφανιστεί “κακό cluster στην επιφάνεια του δίσκου” ή κάτι παραπλήσιο. Αν ήσαστε και από… “τους παλιούς”, ίσως είχατε χρησιμοποιήσει κάποιο πρόγραμμα “διόρθωσης του δίσκου” που αναλάμβανε να “φτιάξει τα κακά clusters”. Ουσιαστικά, τα προγράμματα αυτού του είδους -ανάμεσα στα οποία και το chkdsk που εμπεριέχεται στα Windows- δεν κάνουν κάτι μαγικό. Απλά, εκμεταλλεύονται την… “καβάτζα” του δίσκου. Ας εξηγηθώ.

Οι κατασκευαστές σκληρών δίσκων έχουν μια κάποια αυτογνωσία. Δεν υποστηρίζουν πως τα προϊόντα τους είναι άφθαρτα, και ακριβώς για αυτό το λόγο τους δίνουν και 2 με 3 χρόνια ζωής (κατά κόσμον, “εγγύηση”). Αναμένοντας, λοιπόν, πως όλο και κάποια μικροπροβληματάκια μπορεί να εμφανιστούν κατά τη χρήση του δίσκου, και μέχρι το… πέρας του “επίσημου βίου του” (εντάξει, των 2 με 3 ετών), “κρατάνε” ένα τμήμα της επιφάνειας του ως “καβάτζα” για “bad clusters” – δηλαδή, σημεία της επιφάνειας που έχουν εμφανίσει κάποιο πρόβλημα. Φαντασθείτε, χρόοονια πριν, ένα πικάπ με ένα δίσκο του κ. Πάριου (τυχαίο παράδειγμα). Κάποια στιγμή, από μια απρόσεχτη κίνηση, η βελόνα του πικάπ “γδέρνει” λίγο το δίσκο σε ένα σημείο – σύνηθες φαινόμενο, σωστά; Ε, όταν συμβαίνει το ίδιο στο δίσκο, μπορεί να καταλάβει πως σε κάποια σημεία έχει εμφανιστεί “γρατζουνιά” και “δεν διαβάζονται” και αντί αυτών να αρχίσει να χρησιμοποιεί κάποια σημεία από “την καβάτζα”. Βέβαια, όπως συνέβαινε και με τους δίσκους, αν το κακό με τις γρατζουνιές παραγίνει… ας πούμε πως “και η καβάτζα έχει τα όρια της”!

Αυτό είναι το ένα από τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν σε ένα δίσκο – και τα “γδαρσίματα” μπορεί να οφείλονται σε κραδασμούς κατά τη λειτουργία του δίσκου, σε ίχνη σκόνης που “παγιδεύτηκαν” μέσα στο δίσκο κατά την κατασκευή του κ.λπ. Άλλα προβλήματα μπορεί να οφείλονται στο σύστημα τροφοδοσίας του, π.χ. να μην εκκινεί σωστά την περιστροφή του δίσκου ορισμένες φορές, να μην λειτουργούν σωστά οι κεφαλές του, κ.λπ. Όλα αυτά παρακολουθούνται και καταγράφονται από τον κάθε δίσκο. Με την ευκαιρία λοιπόν που ούτως ή άλλως υπάρχουν οι πληροφορίες, οι κατασκευαστές δίσκων συμπεριέλαβαν το σύστημα smart σε αυτούς. Πώς, όμως, κάνει τις… μαγικές του εκτιμήσεις; Είναι απλό.

Ο κατασκευαστής ενός δίσκου έχει άπειρα δεδομένα στη διάθεση του -αφού… αυτή είναι η δουλειά του- σχετικά με το πώς και πότε αναμένεται να εμφανιστούν κάποια προβλήματα στο δίσκο, καθώς και κατασκευαστικά στοιχεία για τα όρια εντός των οποίων ο δίσκος αναμένεται να λειτουργεί απροβλημάτιστα. Για παράδειγμα, ο κατασκευαστής γνωρίζει πως τα υλικά και η κατασκευή του δίσκου του επιτρέπουν να λειτουργεί μέχρι τους 60 βαθμούς Κελσίου. Αν ο δίσκος υπερβεί αυτό το όριο, αυτό μεταφράζεται ως “πρόβλημα”. Και καταγράφεται από το smart. Το ίδιο ισχύει και για τα bad clusters που λέγαμε νωρίτερα: ορισμένα από αυτά είναι αναμενόμενο να εμφανιστούν στην πορεία της χρήσης του δίσκου, π.χ. λόγω φθοράς από επανειλλημένες διαγραφές/εγραφές σε ένα συγκεκριμένο σημείο, λόγω απότομης διακοπής ρεύματος, κραδασμών, κ.λπ. Έτσι, με 1-2 bad clusters ανά δίμηνο, ο δίσκος αναμένεται να “ζήσει” 2-3 χρόνια (οι αριθμοί είναι υποθετικοί για να γίνει κατανοητό το παράδειγμα – και αλλάζουν από κατασκευαστή σε κατασκευαστή). Αν, όμως, ο δίσκος εμφανίζει 1-2 bad clusters… τη μέρα, αυτό επίσης μεταφράζεται ως “πρόβλημα”.

Το smart αναλαμβάνει να “διαβάζει” την κατάσταση διάφορων παραμέτρων του δίσκου, να τις συγκρίνει με τις ιδανικές τιμές και να βγάζει συμπεράσματα για τη μελλοντική πορεία του δίσκου. Έστω, λοιπόν, πως με 1 bad cluster το μήνα, ο δίσκος αναμένεται να λειτουργεί σχεδόν απροβλημάτιστα για 3 χρόνια. Αν το smart παρατηρήσει πως εμφανίζονται 2 bad clusters το μήνα; Απλή μέθοδος των τριών: η ζωή του δίσκου διαιρείται και πέφτει στον 1 1/2 χρόνο. Αν εμφανίζονται 3 clusters το μήνα, στον 1 χρόνο. Έξι, μισός χρόνος. Έξι τη μέρα… Τρέξτε για αντικατάσταση!

Βέβαια, το θέτω κάπως απλά, αφού το smart παρακολουθει πολλές παραμέτρους παράλληλα, που όλες παίζουν ρόλο για την ομαλή λειτουργία του δίσκου. Επιπλέον, δεν είναι μια τέλεια λύση: πάντα υπάρχει η πιθανότητα να εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα που θα τερματίσει απότομα τη λειτουργία του δίσκου – π.χ. το smart δεν μπορεί να προβλέψει πως λόγω απότομης υπερφόρτωσης του δικτύου της φίλτατης ΔΕΗ ο δίσκος κλήθηκε να αντιμετωπίσει 10πλάσιο φορτίο από το κανονικό. Θα μπορούσαμε να πούμε πως το smart αντιστοιχεί σε ένα συχνό ιατρικό check-up με το οποίο μπορείς να έχεις μια καλή εκτίμηση για το κοντινό μέλλον, δίχως, όμως, να μπορεί να προβλέψει και τα όποια… ατυχήματα.

Καλά όλα αυτά, αλλά… πώς τα χρησιμοποιούμε; Οι δίσκοι δεν εμπεριέχουν… οθόνη ή ηχειάκι μέσω των οποίων να μας προειδοποιούν, και έτσι απαιτείται η χρήση προγραμμάτων που αναλαμβάνουν να “διαβάσουν” τις αναφορές του smart και να μας τις παρουσιάσουν. Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές λύσεις, για όλα τα λειτουργικά συστήματα, ενώ στοιχειώδη συστήματα προφύλαξης εμπεριέχονται και στις (σύγχρονες) motherboards tων υπολογιστών – που διαβάζοντας την κατάσταση smart του δίσκου, μπορούν να μας προειδοποιήσουν αν αναγνωρίσουν ένα πρόβλημα, κατά την εκκίνηση του υπολογιστή και πριν αρχίσει η φόρτωση του λειτουργικού συστήματος (αρκεί να έχουμε την “υποστήριξη smart” ενεργοποιημένη στο BIOS). Όσον αφορά στα προγράμματα, ένα από τα καλύτερα που έχω συναντήσει για τα Windows είναι το Hard Disk Sentinel.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα διατίθεται τόσο σε δωρεάν όσο και σε εμπορική μορφή, αλλά η απλή εκδοση του καλύπτει την πλειοψηφία των χρηστών. Κατόπιν της εγκατάστασης και εκτέλεσης του, παρουσιάζει ευθύς αμέσως μια σύντομη αναφορά του πρώτου, επιλεγμένου δίσκου. Μπορούμε να διαλέξουμε έναν άλλο δίσκο (αν έχουμε περισσότερους από έναν) από το πλαίσιο στα αριστερά της εφαρμογ΄ς και να δούμε μια αναλυτική περιγραφή της κατάστασης του ακριβώς δεξιά. Δεν χρειάζεται, όμως, να τους επιλέγουμε έναν-έναν: κοιτάζοντας τη λίστα των δίσκων στα αριστερά μπορούμε να δούμε, πέρα από τον “κωδικό” και τη χωρητικότητα του καθενός, και δύο μπάρες, μια με τη θερμοκρασία τους και μια με την “εκτίμηση της κατάστασης τους”. Αν αυτή δείχνει 100% ο δίσκος είναι σε άρριστη κατάσταση. Αν δείχνει κάτι άλλο (μικρότερο του 100%, εννοείται!), έχουν αρχίσει να εμφανίζονται τα πρώτα προβλήματα.

Εδώ είναι σημανττική η εκτίμηση της μακροβιότητας του δίσκου που παρουσιάζεται κατά την αρχική “σύνοψη” που παρουσιάζεται στο πλαίσιο Overview του κάθε δίσκου, αφου εκεί μπορούμε να δούμε με μια ματιά “πόσες μέρες ζωής (εκτιμάται πως) του απομένουν”. Όπως είπαμε, το smart επηρεάζεται από πολλές παραμέτρους, και έτσι ακομη και αν η
“υγεία” του δίσκου βρίσκεται κάτω από το 95%, μπορεί το πρόβλημα να μην κρίνεται ως τόσο σημαντικό και να αναμένεται πως θα λειτουργεί σωστά για πολύ καιρό ακόμη.

Για μια αναλυτικότερη παράθεση της κατάστασης του, μπορούμε να επιλέξουμε το S.M.A.R.T., όπου παρουσιάζονται όλες οι παράμετροι που εκτιμά το smart σε αυτόν. Σημειώνεται πως κάθε κατασκευαστής υλοποιεί το smart με λίγο διαφορετικό τρόπο, και έτσι κάποιες παράμετροι που υπάρχουν σε ένα δίσκο μπορεί να μην υπάρχουν σε έναν άλλο.

Αν θεωρείτε πως έχουν εμφανιστεί περισσότερα λάθη από όσα θα έπρεπε, και/ή θέλετε να λάβετε μια αντικειμενικότερη αναφορά της κατάστασης του δίσκου, κάντε μια επίσκεψη στο Information. Από εκεί μπορείτε να εκκινήσετε ένα σύντομο (short), κανονικό (normal) ή εκτενές (long) τεστ του δίσκου με ένα κλικ στο σχετικό link.

Αυτά είναι όλα όσα θα έπρεπε να γνωρίζετε. Να προσθέσω μόνο πως καλό είναι να μην τρέχετε το πρόγραμμα περιστασιακά, αλλά να το έχετε συνεχώς ενεργό για να παρακολουθεί ασταμάτητα την κατάσταση του δίσκου. Έτσι, θα μπορείτε να ενημερωνόσαστε άμεσα όποτε εμφανίζεται κάποιο πρόβλημα ώστεμ στη χειρότερη περίπτωση να προλάβετε να κάνετε backup τα πολύτιμα δεδομένα σας.